Choć pies dla większości osób jest przede wszystkim członkiem rodziny i towarzyszem codziennego życia, w świetle prawa jego status wygląda inaczej – pies może stanowić przedmiot własności lub współwłasności, a jego sytuacja prawna bywa oceniana podobnie jak innych składników majątku.
W przypadku rozstania partnerów pojawia się jednak wiele pytań: kto jest właścicielem psa, jak udowodnić, że zwierzę było wspólnym „nabytkiem”, a kiedy można mówić o darowiźnie czy współwłasności?
O tym, jak prawo podchodzi do kwestii własności psa, jakie dowody mają znaczenie w sporach sądowych oraz jak zabezpieczyć swoje prawa jeszcze w trakcie trwania związku, rozmawiamy z adw. Agnieszką Łyp-Chmielewską.
Pani mec. Agnieszka Łyp-Chmielewska jest autorką blogów: Psi paragraf, Koci paragraf, Psi paragraf dla weterynarii.
Redakcja: Jak prawo traktuje psa w kontekście własności?
Agnieszka Łyp-Chmielewska [A Ł.-C.]: Choć zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt pies nie jest rzeczą, to w wielu kwestiach majątkowych stosuje się do niego odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.
Oznacza to, że pies może być przedmiotem własności i współwłasności, a jego status prawny jest oceniany m.in. na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących prawa własności.
W praktyce pies stanowi składnik majątku określonej osoby lub osób.
Kto staje się właścicielem psa w związku partnerskim i od czego to zależy?
[A Ł.-C.]: Właścicielem psa staje się osoba, która nabyła go na podstawie umowy sprzedaży (kupna) lub adopcji.
W związku partnerskim kluczowe znaczenie ma to, kto został wskazany jako strona takiej umowy.
Jeśli umowa została zawarta przez oboje partnerów, powstaje współwłasność psa. Jeżeli stroną umowy jest tylko jedna osoba, co do zasady to ona jest właścicielem zwierzęcia.
Współwłasność może być również ustanowiona „post factum” – czyli w trakcie trwania związku partnerskiego, jeśli osoby prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wspólnie płacą rachunki, utrzymują się wzajemnie to nie ma wątpliwości, że pies również stanowi ich współwłasność.
Jeśli łożymy na psa wspólnie, utrzymujemy go wspólnie i się nim zajmujemy/opiekujemy – to są to ewidentne przesłanki do powstania współwłasności między stronami.
Dlaczego umowa sprzedaży (kupna) lub adopcji psa ma kluczowe znaczenie w przypadku rozstania?
[A Ł.-C.]: Umowa jest podstawowym dowodem potwierdzającym własność psa. To właśnie ona pozwala ustalić, kto nabył zwierzę i czy mamy do czynienia z własnością jednej osoby, czy współwłasnością partnerów.
Brak odpowiednich zapisów może prowadzić do poważnych sporów po rozstaniu, dlatego blog rekomenduje, aby przy zakupie lub adopcji psa wskazywać oboje partnerów, jeśli taka jest ich wspólna intencja.
Jakie konsekwencje prawne występują, gdy umowa nabycia psa została zawarta tylko przez jednego z partnerów?
[A Ł.-C.]: To jedna z najtrudniejszych sytuacji.
Jeśli umowa została zawarta wyłącznie przez jednego partnera, to właśnie on może być uznawany za właściciela psa. Druga osoba ma wówczas bardzo ograniczone możliwości dochodzenia prawa do opieki nad zwierzęciem czy utrzymywania z nim kontaktu.
Wyjątkiem mogą być sytuacje, w których druga osoba współfinansowała zakup lub istnieją inne dowody świadczące o wspólnym nabyciu psa. Wówczas konieczne może być przeprowadzenie postępowania dowodowego.
Dlatego tak ważne jest zabezpieczenie interesów obu partnerów w umowie.
Możemy również zabezpieczyć te interesy poprzez wpisanie do paszportu psa danych obu osób.
Czy wpis w paszporcie lub rodowodzie psa ma znaczenie dla ustalenia jego właściciela?
[A Ł.-C.]: Może mieć znaczenie pomocnicze, jednak nie jest rozstrzygający.
Nawet jeśli jedna osoba figuruje w paszporcie lub rodowodzie psa, kluczowym dowodem własności pozostaje umowa sprzedaży lub adopcji. To ona ma zasadnicze znaczenie przy ustalaniu praw właścicielskich.
Jednak w postępowaniu o zniesienie współwłasności przeprowadza się różnoraki dowody potwierdzające lub zaprzeczające współwłasności – jeśli umowa była tylko zawarta na jedną osobę.
W jaki sposób można udowodnić, że pies był prezentem od partnera?
[A Ł.-C.]: Najlepszym rozwiązaniem byłoby pisemne oświadczenie potwierdzające przekazanie własności psa w formie darowizny. W praktyce jednak takie dokumenty rzadko powstają.
Dlatego osoba twierdząca, że pies był prezentem, musi wykazać, że intencją partnera było podarowanie zwierzęcia. Można to robić za pomocą różnych środków dowodowych, a ostateczne rozstrzygnięcie zależy od zgromadzonego materiału dowodowego.
Na czym polega współwłasność psa i jakie prawa mają współwłaściciele po rozstaniu?
[A Ł.-C.]: Współwłasność oznacza, że prawo własności do tego samego psa przysługuje kilku osobom jednocześnie. Każdy ze współwłaścicieli ma prawo współposiadania i korzystania z psa.
Po rozstaniu byli partnerzy powinni ustalić zasady wykonywania współwłasności. Jeśli nie są w stanie dojść do porozumienia, mogą skorzystać z ochrony sądowej, w tym wystąpić o ustalenie zasad wykonywania współwłasności lub o jej zniesienie.
Czy możliwe jest ustalenie opieki naprzemiennej nad psem i jak najlepiej ją sformalizować?
[A Ł.-C.]: Tak. Byli partnerzy mogą uzgodnić opiekę naprzemienną nad psem. Najlepiej zrobić to w formie pisemnego porozumienia. Rekomendowanym rozwiązaniem jest sporządzenie dokumentu z podpisami poświadczonymi notarialnie lub nawet aktu notarialnego, szczególnie gdy strony chcą zabezpieczyć wykonanie ustalonych zasad w przyszłości.
Przyznać muszę, że w historii pracy Kancelarii nad tego typu sprawami mamy nawet postanowienie sądu o udzieleniu zabezpieczenia w postaci kontaktów naprzemiennych z psem pomiędzy byłymi partnerami!
Jakie kroki prawne można podjąć, gdy były partner odmawia wydania psa lub kontaktu z nim?
[A Ł.-C.]: Jeżeli były partner nie chce wydać psa lub uniemożliwia kontakty ze zwierzęciem, konieczne może być skierowanie sprawy do sądu. Rodzaj roszczenia zależy od konkretnego stanu faktycznego.
W przypadku współwłasności możliwe jest m.in. wystąpienie o ustalenie zasad wykonywania współwłasności albo o jej zniesienie. W sporach dotyczących prezentu mogą pojawić się również powództwa o wydanie rzeczy lub ustalenie własności psa.
Dlaczego w sporach o psa nie należy angażować policji i jakie są właściwe drogi rozwiązania takiego konfliktu?
[A Ł.-C.]: Typowe spory między byłymi partnerami dotyczące własności psa mają charakter cywilny.
Policja nie jest właściwym organem do rozstrzygania takich konfliktów i nie podejmuje działań w sprawach o charakterze cywilnym.
Właściwą drogą jest postępowanie sądowe, którego zakres zależy od tego, czy strony spierają się o własność, współwłasność, wydanie psa czy sposób wykonywania praw do zwierzęcia.
Dziękujemy za rozmowę!
Zapraszamy jeszcze raz do odwiedzin blogów Psi paragraf, Koci paragraf, Psi paragraf dla weterynarii.
Serdecznie dziękujemy pani mec. Agnieszce Łyp-Chmielewskiej za rozmowę!
Zdjęcie: Mykhailo Petrenko
📌
Po przeczytaniu wywiadu z mec. Agnieszką Łyp-Chmielewską zapraszamy również do lektury:
