Zakup przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części może być kluczowym krokiem w rozwoju firmy — ale też wiązać się z poważnym ryzykiem podatkowym. Wielu nabywców nie zdaje sobie sprawy, że razem z majątkiem mogą przejąć także długi wobec fiskusa, powstałe jeszcze przed zawarciem transakcji.
O odpowiedzialności podatkowej nabywcy, ograniczeniach wynikających z przepisów Ordynacji podatkowej, a także o przełomowym orzeczeniu TSUE dotyczącym praw członków zarządu, opowie nam radca prawny Damian Kłosowicz, autor bloga Podatki w M&A i specjalista prawa podatkowego dla spółek i transakcji M&A.
Redakcja: W jakiej sytuacji nabywca przedsiębiorstwa odpowiada za długi podatkowe sprzedawcy?
Damian Kłosowicz [D.K.]: Nabywca przedsiębiorstwa (lub jego zorganizowanej części) ponosi odpowiedzialność za długi podatkowe sprzedawcy, które powstały przed dniem zakupu.
Załóżmy, że spółka z o.o. ma standardowy rok podatkowy, czyli pokrywający się z rokiem kalendarzowym. Spółka ma więc do końca marca czas na zapłatę CIT. Jeśli kupimy przedsiębiorstwo należące do Spółki w maju, a Spółka tego CIT nie zapłaciła, to urząd skarbowy będzie miał prawo domagać się od nas zapłaty tego CIT.
Oczywiście, nabywca przedsiębiorstwa nie będzie odpowiadać za wszystkie długi podatkowe sprzedawcy, ale tylko za te, które są związane z działalnością gospodarczą wykonywaną w ramach przedsiębiorstwa. Przykładowo, urząd skarbowy nie będzie mógł domagać się od kupującego przedsiębiorstwo tego, żeby zapłacił zaległość w podatku od nieruchomości, należnego od prywatnego domu sprzedawcy.
Co oznacza „odpowiedzialność solidarna” w kontekście nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP)?
[D.K.]: Odpowiedzialność solidarna oznacza, że urząd skarbowy ma prawo domagać się zapłaty zaległego podatku zarówno od nas (nabywcy) jak również od zbywcy.
Urząd ma pełną swobodę w wyborze, od kogo będzie dochodził zapłaty zaległości wraz z odsetkami.
Jakie zaświadczenie chroni nabywcę przed odpowiedzialnością za zaległości podatkowe, o ile zostało uzyskane przed transakcją?
[D.K.]: Jest to zaświadczenie wydane na podstawie art. 306g Ordynacji podatkowej. To specjalne zaświadczenie o braku zaległości podatkowych, wydawane na wniosek zbywającego albo nabywcy (za zgodą zbywającego).
Jeżeli zaległość podatkowa nie jest ujawniona w tym zaświadczeniu, nabywca przedsiębiorstwa (lub jego zorganizowanej części) jest zwolniony od odpowiedzialności za ten dług nawet wtedy, gdyby powstał przed transakcją.
Czy nabywca udziałów (akcji) spółki odpowiada za jej długi podatkowe? Czy jest wyjątek od tej zasady?
[D.K.]: Jeśli po prostu kupujemy udziały lub akcje spółki, to nie odpowiadamy za żadne jej długi (w tym podatkowe). Ewentualne długi spółki wpływają jedynie na wartość udziałów, które nabyliśmy.
Wyjątkiem jest sytuacja, w której jednocześnie jesteśmy udziałowcami (akcjonariuszami) spółki oraz dodatkowo jesteśmy członkami jej zarządu (albo dyrektorami w odniesieniu do prostej spółki akcyjnej).
W tym przypadku narażamy się na ryzyko subsydiarnej odpowiedzialności za długi podatkowe spółki.
Oznacza to, że urząd skarbowy będzie mieć prawo ubiegać się od nas zapłaty za długi spółki, jeśli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (w całości lub części).
Czyli innymi słowy, jeśli urząd skarbowy nie będzie miał z czego „ściągnąć” długu po zakończonym postępowaniu podatkowym, to „uderzy” do zarządu. W podobny sposób kształtuje się odpowiedzialność zarządu za długi spółki z o.o. na podstawie art. 299 k.s.h.
W jakim przypadku członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności za długi podatkowe spółki?
[D.K.]: Członek zarządu może od tej odpowiedzialności się uwolnić, jeśli wykaże, że złożył w terminie wniosek o ogłoszenie upadłości albo niezłożenie tego wniosku w terminie nastąpiło bez jego winy.
Oprócz tego może też wskazać majątek spółki, z którego urząd skarbowy będzie mógł się zaspokoić.
Co oznacza pojęcie „należyta staranność” w kontekście badania podatkowego ZCP i jak można ją wykazać?
[D.K.]: W praktyce chodzi o to, żeby podjąć jakieś działania mające na celu weryfikację stanu podatkowego ZCP (przedsiębiorstwa). Jeżeli wykażemy, że dochowaliśmy należytej staranności przed transakcją, nie będziemy odpowiadać za długi podatkowe związane z ZCP.
Najczęściej, należyta staranność jest wykazywana przeprowadzeniem przed transakcją podatkowego badania due diligence lub uzyskaniu zaświadczenia o braku zaległości.
Jakie są ograniczenia odpowiedzialności nabywcy ZCP wynikające z art. 112 Ordynacji podatkowej?
[D.K.]: Przede wszystkim, na co wcześniej zwróciłem uwagę, nie odpowiadamy za długi podatkowe nieujawnione w „kwalifikowanym” zaświadczeniu o niezaleganiu.
Dodatkowo nie odpowiadamy za:
- podatki, które nie zostały pobrane prawidłowo przez sprzedającego jako płatnika (a więc np. od wynagrodzeń pracowników czy od należności podlegających podatkowi u źródła)
- odsetki od zaległości podatkowych powstałych
- długi podatkowe ponad wartość nabytego przedsiębiorstwa (ZCP).
Co się dzieje z odpowiedzialnością podatkową spółek w przypadku ich połączenia (fuzji)?
[D.K.]: W przypadku połączenia spółek spółka przejmująca przejmuje wszystkie długi podatkowe spółki przejętej – bez ograniczeń.
Jak kształtuje się odpowiedzialność za długi podatkowe w przypadku podziału spółki, gdy przejmowany majątek nie ma statusu ZCP?
[D.K.]: W tej sytuacji stosujemy art. 117 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z nim spółka przejmująca odpowiada solidarnie z innymi spółkami przejmującymi, za wszystkie długi podatkowe spółki dzielonej. Jedynym ograniczeniem jest tutaj wartość aktywów netto przejętego majątku.
Sytuacja spółek przejmujących jest korzystniejsza, jeśli przejmowany majątek ma status ZCP. Wtedy dana spółka odpowiada za długi podatkowe powiązane z przejętym majątkiem.
Aby lepiej to zilustrować, posłużę się przykładem. Polska Stacja Paliw S.A. prowadziła stacje paliw oraz punkty gastronomiczne. Z uwagi na błędnie stosowaną stawkę VAT (zaniżoną) na sprzedaży jedzenia na wynos, posiada zaległość w tym podatku. Polska Spółka Paliw została podzielona i przejęta przez Nowe Oktany sp. z o.o. (segment paliwowy) oraz Gorące Smaczki P.S.A. (segment gastronomiczny).
W tym przypadku odpowiedzialność za długi Polskiej Stacji Paliw przejmą Nowe Oktany (bo dług był związany z przejętym segmentem gastronomicznym).
Czy członek zarządu ma prawo kwestionować ustalenia organu podatkowego dotyczące zaległości spółki?
[D.K.]: Aktualnie, polskie przepisy tego nie przewidują, co znacząco obniża możliwości obrony przed żądaniami organu skarbowego.
Z drugiej strony, w ostatnim czasie został wydany przełomowy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (C-277/24), zgodnie z którym w postępowaniach dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za długi podatkowe spółki, członek zarządu powinien posiadać realną możliwość kwestionowania ustaleń organu podatkowego w tej materii.
Dziękujemy za rozmowę!
***
Serdecznie dziękujemy panu mec. Damianowi Kłosowiczowi za rozmowę!
Zapraszamy jeszcze raz do odwiedzin bloga pana mec., szczególnie do zapoznania się z artykułem Odpowiedzialność za długi podatkowe przejętej spółki.
📌
Zapraszamy również do lektury innych wywiadów:
➡ Portal GameDev Lawyer i spółka z o.o. dla studia gamedev – wywiad z mec. Ewą Krzemień
Zdjęcie: Jakub Żerdzicki