Umieszczenie osoby starszej w domu pomocy społecznej (DPS) to trudna i często emocjonalna decyzja – zarówno dla seniora, jak i jego bliskich. Tymczasem procedury administracyjne są złożone, a nieświadomość formalnych obowiązków może skutkować odmową przyjęcia do placówki lub nawet postępowaniem przed sądem.
O tym:
➡️ kto może złożyć wniosek o umieszczenie seniora w DPS,
➡️ kiedy zgoda seniora jest konieczna, a kiedy decyzję podejmuje sąd,
➡️ jakie dokumenty i warunki muszą zostać spełnione,
➡️ kto ponosi koszty pobytu i jak je dzielić między rodzinę a gminę,
rozmawiamy z dr Edytą Konopczyńską, radcą prawnym – specjalistką, której jednym z obszarów działania jest wspieranie placówek opieki senioralnej. Pani mec. jest autorką bloga Prawo w opiece senioralnej.
Redakcja: Kto może wystąpić z wnioskiem o umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej (DPS)?
dr Edyta Konopczyńska [E.K.]: Pobyt w DPS wymaga uzyskania skierowania i aby uzyskać taki dokument, w pierwszym kroku należy złożyć wniosek we właściwym ze względu na miejsce zameldowania zainteresowanego Ośrodku Pomocy Społecznej o umieszczenie w domu pomocy społecznej.
Z wnioskiem występuje senior lub jego opiekun prawny.
Wniosek może złożyć również z urzędu Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie lub Ośrodek Pomocy Społecznej. Ważne jest jednak, aby znalazła się na nim zgoda zainteresowanego na umieszczenie w DPS.
Kto wydaje decyzję o umieszczeniu w DPS i od czego to zależy?
[E.K.]: Decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa.
Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku o przyjęcie do DPS?
[E.K.]: Do wniosku dołączamy dokumenty, które uzasadniają ten wniosek, tzn. świadczą o stanie zdrowia, kondycji, sytuacji rodzinnej wnioskodawcy (np. opinia o niepełnosprawności), a także zaświadczenie o dochodach (renta, emerytura) oraz zgodę na potrącanie z nich opłaty za pobyt w domu opieki.
Należy też złożyć oświadczenie woli o umieszczeniu w placówce.
Następnie pracownik socjalny przeprowadzi wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania seniora. Celem wywiadu jest stwierdzenie braku możliwości zapewnienia potencjalnemu pensjonariuszowi właściwej opieki w miejscu zamieszkania
Kiedy możliwe jest umieszczenie osoby w DPS bez jej zgody?
[E.K.]: Kiedy osoba, która ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia swojej woli, a jednocześnie jej zdrowie i sytuacja życiowa wymagają, aby została skierowana do domu pomocy społecznej — o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy.
W przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu opiekuńczego, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna – prokuratora.
Jeżeli sytuacja wymaga przyspieszenia postępowania przed sądem opiekuńczym ze względu np. na stan zdrowia starszej osoby – należy o pomoc poprosić Ośrodek Pomocy Społecznej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania seniora lub prokuratora.
OPS i prokurator mogą przyłączyć się do toczącego postępowania, albo z urzędu wszcząć postępowanie.
Jakie kryteria muszą być spełnione, aby osoba została zakwalifikowana do DPS?
[E.K.]: Wydanie decyzji pozytywnej zależy od tego, czy zachodzą przesłanki opisane w art. 54 § 1 ustawy o pomocy społecznej tzn. osoba starsza z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie może samodzielnie w codziennym życiu, i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych – albo zapewnienie tych usług w miejscu zamieszkania niewiele zmieni sytuację seniora.
W jakim przypadku można ubiegać się o miejsce w DPS poza rejonem zamieszkania osoby wnioskującej?
[E.K.]: Organ właściwy do wydania decyzji z reguły wybiera placówki blisko miejsca zamieszkania wnioskodawcy.
W przypadku, gdy chcemy, aby urząd wskazał DPS poza rejonem, należy zaznaczyć ten fakt we wniosku i odpowiednio umotywować na przykład faktem, że w naszym rejonie nie ma placówki oferującej odpowiednią opiekę dla przyszłego pensjonariusza (ze względu na jej wiek, stan zdrowia, rodzaj niepełnosprawności), albo w domach opieki w rejonie nie ma wolnych miejsc.
Kto ponosi koszty pobytu w DPS, jeśli pensjonariusz nie jest w stanie pokryć całej opłaty z własnych środków?
[E.K.]: W pierwszej kolejności opłatę za pobyt w DPS ponosi sam mieszkaniec domu – jednak ta opłata nie może być wyższa, niż 70% dochodu seniora. W praktyce jest zatem tak, że te 70% dochodu pensjonariusza nie wystarcza na pokrycie kosztów pobytu w DPS.
W takiej sytuacji przepis ustawy o pomocy społecznej wskazuje, kto w następnej kolejności zobowiązany jest do zapłaty za pobyt w DPS:
- małżonek,
- zstępni przed wstępnymi,
- gmina.
W regule kolejności nie ma mowy o sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych.
Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe.
W sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ gminy winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt w DPS.
Osoby te powinny być prawidłowo zawiadamiane przez organ o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Ile maksymalnie może wynosić opłata pensjonariusza za pobyt w DPS?
[E.K.]: Pensjonariusz pokrywa koszty pobytu w DPS w wysokości do 70% swojego dochodu. Pozostała kwota renty, czy emerytury zostaje do wyłącznej dyspozycji pensjonariusza.
Jakie osoby mają pierwszeństwo w przyjęciu do domu pomocy społecznej?
[E.K.]: Pierwszeństwo do DPS przysługuje kombatantom, ofiarom represji wojennych i okresu powojennego, a także działaczom opozycji antykomunistycznej i osobom represjonowanym z powodów politycznych.
Ubiegając się o miejsce w domu przeznaczonym dla kombatantów należy dodatkowo przedstawić zaświadczenie o przyznaniu uprawnień kombatanckich. Działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z powodów politycznych przysługuje możliwość zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.
Jak długo może potrwać proces uzyskania decyzji o umieszczeniu w DPS od momentu złożenia wniosku?
[E.K.]: Uzyskanie skierowania i decyzji o umieszczeniu w DPS wymaga załatwienia wielu formalności, dokumentów.
Po złożeniu wniosku i wymaganych dokumentów gmina ma 30 dni na rozpatrzenie wniosku, a w przypadku braków formalnych lub braków w dokumentacji, czas ten może się wydłużyć o kolejny miesiąc.
Otrzymanie decyzji nie jest jednak równoznaczne z uzyskaniem miejsca w domu opieki.
Może być tak, że w DPS najbliżej miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej nie będzie wolnego miejsca i jeżeli zależy nam na czasie, trzeba będzie ubiegać się o miejsce w innym rejonie.
Dziękujemy za rozmowę!
***
Serdecznie dziękujemy pani mec. Edycie Konopczyńskiej za rozmowę!
Zapraszamy jeszcze raz do odwiedzin bloga pani mec., szczególnie do zapoznania się z artykułem: Jakie warunki trzeba spełnić, aby dostać miejsce w DPS?
📌
Zapraszamy również do lektury innych wywiadów:
Zdjęcie: Ravi Patel