W branży budowlanej opóźnienia w płatnościach to niestety codzienność. Czy wykonawca musi godzić się na ryzyko niewypłacalności inwestora? Absolutnie nie! Z pomocą przychodzi gwarancja zapłaty wynagrodzenia.
Michał Książek radca prawny i autor bloga Prawnik ze stali, wyjaśnia, czym dokładnie jest gwarancja zapłaty, kiedy i jak można jej żądać, oraz dlaczego nawet próba jej wyłączenia w umowie jest z góry skazana na porażkę. Przeczytaj, jak proste pismo może zagwarantować Ci płatność i ochronić przed stratami.
Redakcja: Czym dokładnie jest gwarancja zapłaty wynagrodzenia i dlaczego jest tak ważna dla wykonawcy robót budowlanych?
Michał Książek [M.K.]: Gwarancja zapłaty najprościej mówiąc jest zabezpieczeniem dla wykonawcy. Zabezpieczeniem na wypadek braku zapłaty umówionego wynagrodzenia przez inwestora. Gwarantem może być bank lub ubezpieczyciel.
Gwarancja to jednostronne zobowiązanie gwaranta, że po spełnieniu przez wykonawcę określonych warunków zapłaty gwarant wykona świadczenie pieniężne na rzecz wykonawcy.
Gwarancja jest ważna, bo stanowi naprawdę dobre zabezpieczenie dla wykonawcy. Mówiąc dobre, mam na myśli to, że jej wypłata nie jest uzależniona np. od kondycji finansowej inwestora.
Kiedy wykonawca może zgłosić żądanie ustanowienia gwarancji zapłaty? Czy są jakieś ograniczenia czasowe?
[M.K.]: Powiedziałem, że gwarancja to naprawdę dobre zabezpieczenie. A dlaczego dobre, bo może być ustanowione w każdym czasie. Nie ma więc żadnego ograniczenia.
Żądanie udzielenia gwarancji wykonawca może złożyć w momencie zawierania umowy lub w trakcie jej wykonywania, a nawet po zakończeniu, jeżeli inwestor nie zapłacił mu w całości.
Jakie formy może przybrać gwarancja zapłaty zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego?
[M.K.]: Może przybrać tylko cztery formy i to zamknięty katalog (inne nie są dopuszczalne).
Gwarancja może być ustanowiona w formie: gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, akredytywy bankowej lub poręczenia banku udzielonego na zlecenie inwestora.
Czy w umowie o roboty budowlane można skutecznie wyłączyć lub ograniczyć prawo wykonawcy do żądania gwarancji zapłaty?
[M.K.]: Tutaj odpowiedź będzie krótka i pewnie zadowoli każdego wykonawcę – otóż nie, nie można.
Taki zakaz ograniczania i wyłączania uprawnienia do żądania gwarancji wskazano wprost w przepisach Kodeksu cywilnego przy umowie o roboty budowlane.
Przeczytałem w uzasadnieniu ustawy wprowadzającej przepis dotyczący gwarancji zapłaty, że celem jego wprowadzenia było zdyscyplinowanie inwestorów do płacenia wynagrodzenia za wykonane prace.
Przepis powstał, bo ustawodawca zauważył i chciał przeciwdziałać częstym i negatywnym zjawiskom niepłacenia za wykonane roboty.
Jakie zapisy dotyczące gwarancji zapłaty są bezwzględnie nieważne, mimo że czasem pojawiają się w umowach?
[M.K.]: Tutaj przykładów może być sporo, zależy od fantazji inwestora. Ale jako taki sztandarowy przykład mogę wskazać ograniczenie kwotowe, gdzie wykonawca może żądać ustanowienia gwarancji jedynie do określonej kwoty, która oczywiście jest niższa niż wysokość wynagrodzenia.
Co może zrobić wykonawca, jeżeli inwestor odmówi ustanowienia gwarancji zapłaty w wyznaczonym terminie?
[M.K.]: Wykonawca może zrobić jedno, co jest moim zdaniem tzw. opcją atomową, czyli odstąpić od umowy.
Na taki finał raczej inwestor sobie nie pozwoli, więc do udzielenia gwarancji mimo jego niezadowolenia zapewne dojdzie.
Dlaczego gwarancja zapłaty może być skutecznym narzędziem nacisku wobec nierzetelnego inwestora?
[M.K.]: Dlatego, że żądanie udzielenia gwarancji wynika z samych przepisów i nie jest konieczne regulowanie tego w umowie.
W związku z tym wykonawca zyskuje silną pozycje negocjacyjną w razie braku płatności.
Inwestor powinien wiedzieć, że jeżeli nie płaci takie żądanie może się pojawić. Co ważne, jeżeli pojawią się braku w płatnościach, wykonawca przedstawi inwestorowi, jakie ma opcje – czyli albo ustanowi na jego żądanie gwarancję, albo jeżeli tego nie zrobi w określonym terminie, wykonawca odstąpi od umowy.
To powinno skutecznie zdyscyplinować inwestora.
Jakie praktyczne kroki powinien podjąć wykonawca, aby skutecznie zgłosić żądanie gwarancji zapłaty?
[M.K.]: W gwarancji zapłaty przewidzianej dla wykonawcy najbardziej lubię jej prostotę.
Wykonawca powinien więc przekazać inwestorowi żądanie ustanowienia gwarancji na piśmie i spokojnie czekać na jej otrzymanie.
Jedno żądanie, a daje aż tak dużo – poczucie bezpieczeństwa i zapewnienie płynności finansowej.
Dziękujemy za rozmowę!
***
Serdecznie dziękujemy panu mec. Michałowi Książkowi za rozmowę!
Zapraszamy jeszcze raz do odwiedzin bloga pana mec., szczególnie do zapoznania się z artykułem: Gwarancja zapłaty wynagrodzenia dla wykonawcy.
📌
Zapraszamy również do lektury innych wywiadów:
Zdjęcie: James Sullivan